In het lijstje van ‘meest beroemde 16de-eeuwse componisten’ prijkt Orlandus Lassus steevast in de top 3. Geboren in het Henegouwse Bergen maakte hij furore op Europees niveau. De muziek van Lassus kon dus niet ontbreken in de concertprogramma’s van Laus Polyphoniae. De concerten van Collegium Vocale Gent onder leiding van Philippe Herreweghe en van Utopia Ensemble zijn volledig gewijd aan de muziek van de ‘princeps musicorum’.
Over Lassus’ jonge jaren is de informatie schaars en circuleren reeds lang foute legenden. Omwille van zijn prachtige stem zou hij tot driemaal toe ontvoerd zijn, al bestaat daar geen enkel bewijs voor. Wat wel vaststaat, is dat hij als twaalfjarige (toen nog met de naam Roland) als zanger werd aangeworven door de Italiaanse edelman Ferrante Gonzaga, die in 1544 op doortocht was in de Lage Landen. Voor de jonge Orlando betekende dit de start van een carrière in verre contreien. In het gevolg van Gonzaga reisde hij naar Fontainebleau, Mantua, Sicilië en Milaan. In die laatste stad verbleef Lassus tussen 1546 en 1549. Vervolgens trok hij dieper Italië in en woonde hij in Napels en Rome. In de lente van 1553 werd hij als jonge twintiger kapelmeester aan San Giovanni in Laterano, een van de belangrijkste pelgrimskerken in Rome. In 1554 maakte hij een reis naar Bergen om zijn zieke ouders te bezoeken, maar bij aankomst bleken ze reeds overleden. Sommige historici vermoeden dat Lassus in die periode ook een reis naar Engeland heeft ondernomen. In 1555 bezocht hij de Antwerpse uitgever Tielman Susato, die een verzameling madrigalen, villanesche, chansons en motetten uitbracht.
In 1556 kreeg Lassus een uitnodiging van de Beierse hertog Albrecht V om in München deel uit te maken van de hofkapel. Lassus aanvaardde de job en zou tot aan zijn dood in München in dienst blijven. Hij startte er als zanger en in 1563 volgde hij de overleden Ludwig Daser op als kapelmeester. De hertog zond Lassus ook uit op dienstreizen. Zo was hij in 1560 in Vlaanderen om zangers te rekruteren en twee jaar later was hij in Praag een van de gasten bij de kroning van aartshertog Maximiliaan als Boheems koning. Italië bleef lonken, en eind jaren 1560 bevond Lassus zich meermaals in Noord-Italiaanse steden als Venetië en Ferrara. In de jaren 1570 ondernam hij reizen naar Frankrijk, Wenen en opnieuw Italië. In 1579 kreeg hij een aanbod om in Dresden hofkapelmeester te worden, maar dat sloeg hij af. Lassus wilde zijn ‘huis, tuin en andere goede zaken in München’ niet achterlaten. In de jaren 1580 bleef Lassus in München, op een uitzondering na in 1585, toen hij opnieuw naar Italië reisde. Blijkbaar had het vele werk hem uitgeput.
Meester van alle genres
Lassus liet een fenomenaal oeuvre na. Hij schreef in alle genres van zijn tijd; religieuze muziek met missen en motetten, wereldlijke muziek met Italiaanse madrigalen, Franse chansons en Duitse liederen. Als Europeaan in hart en nieren beheerste hij verschillende talen en stijlen. Zo schreef hij aan een Italiaans uitgever dat het perfect mogelijk was om ook in Duitsland Italiaanse madrigalen te componeren. Dankzij manuscripten en drukken reisde Lassus’ oeuvre ook door Europa, en kwam in gebieden terecht die hij zelf niet had bezocht.
Lassus’ muziek tot leven gebracht
De Franse dichter Pierre de Ronsard beschreef Lassus als “le divin Rolande”. Wie Lassus’ hemelse muziek wil horen, wordt tijdens Laus Polyphoniae op zijn wenken bediend. Utopia Ensemble buigt zich over de vijfstemmige Lamentaties die in 1585 door de Münchense uitgever Adam Berg werden gedrukt. De klaagzangen van Jeremia beschrijven op de meest aangrijpende manier de verwoesting van Jeruzalem en het uiteenvallen van een gemeenschap. Ze werden gezongen tijdens de avonddiensten in de Goede Week.
De zangers van Collegium Vocale Gent brengen onder leiding van Philippe Herreweghe Lassus’ Lagrime di San Pietro, spirituele madrigalen die Lassus kort voor zijn dood componeerde en die gerust als zijn artistieke testament kunnen worden beschouwd. De dichter Luigi Tansillo beschreef de verschillende stadia van verdriet en berouw die de apostel Petrus doormaakte na zijn verloochening van Christus. Op die teksten schreef Lassus muziek van topklasse met een meesterlijke beheersing van het contrapunt en een expressieve uitbeelding van de tekst.
Laat u meevoeren door het tijdloze oeuvre van Orlandus Lassus tijdens Laus Polyphoniae – een unieke ervaring waar muziek, geschiedenis en emotie samenkomen in betoverende concerten.
Frederic Delmotte