“Ik blijf het moeilijk vinden om de middeleeuwse kunst onvoorwaardelijk lief te hebben,” vertelt Anna Danilevskaia, artistiek leider van Sollazzo Ensemble. “Het voelt als balanceren tussen het ontwikkelen van een empathische blik op de kunsten en het filteren van bepaalde aspecten van die middeleeuwse geschiedenis – het geweld en de hardheid. Maar de muziek van toen, die blijft me wel raken.” Dat ze het moeilijk heeft met de hardheid van toen, is omdat de continuïteit confronterend is. Ook vandaag blijven we elkaar kwetsen en geweld aandoen. Danilevskaia’s tweeledige blik op de middeleeuwse kunst – kritisch, maar immer liefdevol – is gegroeid uit een leven lang omringd zijn met de middeleeuwse muziek.
Een muzikale erfenis
Danilevskaia groeide op in een muzikale familie. Haar vader, een luitspeler, speelde precies hetzelfde repertoire als zij nu. Muziek uit de Italiaanse trecento en de Frans-Vlaamse polyfonie klonken al in huis toen ze nog een kind was. “Ik weet niet meer wanneer mijn fascinatie voor die middeleeuwse muziek precies begon, maar sommige werken die ik vandaag zelf speel, hoorde ik al op de achtergrond toen ik als kind in mijn kamer aan het spelen was.” Die muzikale erfenis beleeft ze niet alleen persoonlijk, ze heeft ook een universele dimensie. “Wat mensen eeuwen geleden dachten en creëerden, zit verrassend dicht bij wie wij vandaag zijn.” Wanneer het over schoonheid, tederheid of verbondenheid gaat, kijkt ze met ontroering naar het verleden. “Dankzij hun muziek kan ik met tederheid kijken naar de mensen van toen. Natuurlijk zijn er ook prachtige teksten of schilderijen uit die tijd, maar muziek creëert een soort onmiddellijke nabijheid die me raakt. Ook al zijn de muzikanten zelf al eeuwenlang verdwenen.”
Eeuwenoud en springlevend
Middeleeuwse muziek mag dan eeuwen oud zijn, ze is allerminst een afgesloten hoofdstuk. “Het is een boeiend intellectueel speelveld”, zegt Danilevskaia. “Dat zie ik ook bij mijn collega’s: elk jaar duiken er nieuwe inzichten, ideeën en interpretaties op.” Volgens haar vraagt middeleeuwse muziek zelfs méér creativiteit dan barokmuziek, waarin veel meer is vastgelegd en gedocumenteerd. “Het is precies die combinatie van wetenschappelijke benadering en interpretatieve vrijheid die het repertoire zo levendig maakt. En tegelijk is het best paradoxaal: dat net zo’n oud repertoire vandaag een broedplaats is voor vernieuwing.” De spanning tussen verleden en heden, tussen historische kennis en artistieke vrijheid, houdt haar scherp.
Beloftevolle ontmoeting
Die open en onderzoekende houding uit zich ook in de artistieke ontmoetingen die Danilevskaia aangaat. Tijdens Laus Polyphoniae treedt Sollazzo Ensemble voor het eerst op met de Franse sopraan Claire Lefilliâtre. “Het is onze eerste samenwerking, maar ze voelt meteen als een ontmoeting vol mogelijkheden. Claire is een icoon in het barokrepertoire, en haar muzikaliteit kan ook voor onze muziek iets verrassends betekenen. Het begin van iets nieuws!”
Julie Hendrickx