Reeds dertig jaar verkent het Belgische ensemble Les Muffatti het bekende en onbekende repertoire van de barok. Op 15 november ontmoet u hen in AMUZ, samen met de Belgische sopraan Sophie Karthäuser brengen ze cantaten en concerti van Georg Philipp Telemann. Met violiste Catherine Meeus, die er van in het begin bij was, duiken we in de fascinerende geschiedenis van het ensemble.
De eerste kiemen van Les Muffatti werden gelegd in het midden van de jaren 1990, met enkele leden van Orchestre Symphonique des Jeunes de Bruxelles. Dat jongerenorkest bestond uit amateurmuzikanten en enkele conservatoriumstudenten. Op de pupiters stond romantisch en modern symfonisch repertoire, maar enkele muzikanten wilden meer. “We werden verleid door de voor ons nog onbekende barokmuziek,” vertelt Meeus, “met een kleine groep zijn we die gaan verkennen. Ons eerste concert gaven we in 1996 met muziek van Georg Muffat. Toen we een naam zochten voor ons nieuwe ensemble, kwam de toenmalige cellist met ‘Les Muffatti’ op de proppen.”
Gedurende acht jaar kwamen amateurs en conservatoriumstudenten geheel vrijblijvend samen. “Na die ongedwongen jaren, waarin we steeds coaches hadden uitgenodigd, kwamen we op een breekpunt”, vertrouwt Meeus ons toe. “De conservatoriumstudenten waren ambitieus en wilden een professioneel ensemble oprichten. We werden daarbij geïnspireerd door de coach die we in 2003 hadden uitgenodigd, Peter Van Heyghen. Onze samenwerking verliep dermate goed, dat we hem vroegen om onze vaste dirigent te worden. Hij aanvaardde onze uitnodiging, op voorwaarde dat we ons volledig zouden wijden aan de historische uitvoeringspraktijk. Onze moderne violen met metalen en nylon snaren waar we altijd op hadden gespeeld, bespanden we vanaf dan met darmsnaren.”
Van 2005 tot 2014 was Peter Van Heyghen artistiek leider van Les Muffatti, een specialist met wie het ensemble memorabele programma’s speelde en opnam. De eerste opname, met Georg Muffats Armonico tributo, werd meteen bekroond door de internationale muziekpers, zoals het Franse Diapason, het Spaanse Goldberg en Italiaanse Musica. Later volgden nog opnamen van de concerti van Sammartini en van de Brockes-Passion van Reinhard Keiser, in samenwerking met Vox Luminis.
Peter Van Heyghen was van 2007 tot 2009 artiest in residentie in AMUZ, waardoor Les Muffatti regelmatig op het podium stond in Antwerpen. Misschien herinnert u zich nog het concert Tussen hemel en Elysium in 2008, met Romeinse meesterwerken van Arcangelo Corelli, Giuseppe Valentini en Georg Friedrich Händel. Maar ook later verwelkomden we de muzikanten o.l.v. Van Heyghen in AMUZ, voor het oratorium La Maddalena a’ piedi di Cristo van Giovanni Bononcini (2011), of een recital met sopraan Hasnaa Bennani in 2016 (Little siren of the stage).
Toen Van Heyghen zich in 2014 op andere projecten wilde concentreren, besliste de groep om opnieuw met freelance muzikanten te werken. “Beslissingen worden heel democratisch genomen”, vertelt Catherine Meeus met enige trots. “Zo kiezen we samen wie de artistieke leiding voor een toekomstig project op zich zal nemen. Dat kan een concertmeester zijn, zoals Sophie Gent, of een klavierspeler als Bart Naessens. Ikzelf volg dan de repetities mee op.” In 2024 stonden de Brusselse muzikanten in dat format op het podium van AMUZ, met concerti en orkestwerken van Johann Sebastian Bach: Frank Theuns op traverso, Sophie Gent op viool en Bertrand Cuiller aan het klavecimbel; zij waren toen zowel solist als artistiek leider.
Bij de terugblik op dertig jaar samen musiceren, komen bij Meeus heel wat herinneringen en emoties naar boven. “Ik herinner me nog goed onze eerste samenwerking met Peter Van Heyghen. Het was liefde op het eerste gezicht! Maar ook de programma’s met de Zuid-Afrikaanse contratenor Clint van der Linde of de Belgische organist Bart Jacobs staan in mijn geheugen gegrift. Met Clint hebben we motetten van Johann Adolf Hasse en Nicola Porpora opgenomen, met Bart concerti voor orgel en strijkers van Johann Sebastian Bach.” Naast de artistieke herinneringen komen ook enkele anekdotes naar boven. “Tijdens onze eerste opname, met de sonaten van Georg Muffat, ging alles verkeerd wat verkeerd kon gaan. Het was veel te vochtig in de kerk waar we opnamen, waardoor het klavecimbel voortdurend ontstemde. Er vlogen duiven binnen die we steevast moesten buiten jagen. Op het plein voor de kerk werd naar een voetbalmatch gekeken en twee muzikanten waren net bevallen en brachten hun baby’s mee, die van zich lieten horen toen ze honger hadden.”
Meeus is trots over de verwezenlijkingen en droomt ook van de toekomst voor het ensemble. “We hebben nog geen grote tournees gemaakt, maar ooit wil ik een concertreis naar Japan maken. Daarnaast willen we ook projecten uitwerken met een scenograaf om een visueel element toe te voegen aan het concertformat. Wat ik persoonlijk heel belangrijk vind, is dat we ook in de toekomst publiek kunnen bereiken dat niet de financiële middelen heeft om naar concerten te komen. Het zijn economisch uitdagende tijden, en cultuur moet voor iedereen toegankelijk blijven.”
Frederic Delmotte