In 1685 werden drie belangrijke barokcomponisten geboren: Johann Sebastian Bach, Georg Friedrich Händel en Domenico Scarlatti. Terwijl Bach en Händel wereldwijd bekendheid genieten, blijft de Italiaanse Scarlatti vaak onderbelicht. Hij is bekend geworden door zijn 555 klaviersonaten, maar een groot deel van zijn vocale werk is verloren gegaan. Zijn biografie heeft enkele lacunes, waardoor we ook een minder goed beeld kunnen schetsen van de man die werkte in Italië, Portugal en Spanje. Klavecinist Bertrand Cuiller komt met zijn ensemble Le Caravansérail naar AMUZ met het vocale repertoire van Scarlatti in zijn partiturenmap. De vierstemmige Mis “van Madrid”, het dubbelkorige Te Deum en een tienstemmig Stabat mater doen een heel ander licht schijnen op Scarlatti’s oeuvre.
Cuiller heeft een fascinatie voor Scarlatti. “Als klavecinist ben ik reeds lang gepassioneerd door Scarlatti’s sonaten”, licht Cuiller toe. “Je hoort in dat formidabele corpus een componist met een unieke, persoonlijke stem. Scarlatti heeft een onvoorstelbare verbeelding en uit de partituren kan je afleiden dat hij een fenomenale speeltechniek had. De sonaten zijn bijzonder gevarieerd, en je hoort ook invloeden van volkse muziek uit Italië en Spanje.” Jaren geleden hoorde Cuiller een Stabat mater op de radio. Hij had de naam van de componist niet gehoord, maar de muziek klonk meteen vertrouwd. “Ik hoorde meteen dat het muziek van Scarlatti was”, beweert Cuiller. “De muzikale verbeelding, de Portugese en Spaanse kleuren wezen op het talent van Scarlatti. Ik heb meteen de partituur besteld!” In 2021 trok Cuiller de opnamestudio in, om het Stabat mater op te nemen. Het redactieteam van Radio France was uitermate lovend over de opname die in 2022 bij het Franse label Harmonia Mundi verscheen. “Bertrand Cuiller en zijn Caravansérail vieren een zonnige, hedonistische Scarlatti, rijp voor het toneel. In een ideaal tempo volgen de scènes elkaar op in clair-obscur en een opeenvolging van nuances die, achter het decor van dit dramatische theater, de ambiguïteit van de personages weergeven. De emotie wordt opgewekt door zowel de aandacht voor de tekst als door de duizelingwekkende muzikale kwaliteit. Het is weelderig.”
Bij veel van Scarlatti’s werken is de exacte ontstaansgeschiedenis onbekend. “Voor wie en wanneer Scarlatti het Stabat mater heeft gecomponeerd, weten we eigenlijk niet”, geeft Cuiller toe. “Sommigen voeren het tienstemmige werk uit met een koor, maar ik leid uit de partituur af dat het een werk is voor tien vocale solisten. De stemmen overlappen elkaar zoals in een koorwerk, maar tegelijk gebeurt dat op een heel virtuoze, theatrale en emotionele manier. Scarlatti groeide op in de traditie van de Napolitaanse operaschool, die op punt werd gesteld door zijn vader Alessandro. Je hoort hoe Domenico ook vanuit de tekst van het Stabat mater vertrekt en in elke stem emotie legt om het verhaal te vertellen.”
Volgens Cuiller is de Mis die Scarlatti op het einde van zijn carrière in Madrid componeerde archaïscher qua stijl dan het Stabat mater. “Wie de mis voor het eerst hoort, kan worden verrast door het klassieke contrapunt dat Scarlatti tot in de puntjes beheerst”, beweert Cuiller. “Ze klinkt misschien wat streng en minder emotioneel, maar ik vind het prachtig hoe Scarlatti het werk opbouwt. We zullen de mis uitvoeren met acht zangers en een orgelbegeleiding.“
Het dubbelkorige Te Deum is een bijzonder krachtige compositie. Cuiller vindt het een “spectaculair werk, monumentaal, met explosieve uitwisselingen tussen de twee koren.”
Cuiller heeft voor dit concert de beste stemmen geselecteerd. “Ik wilde zangers die in een ensemble kunnen zingen en hun ego opzij kunnen zetten – wat vooral voor de mis belangrijk is – maar die ook op virtuoze en zelfs sensuele wijze de solistische passages kunnen verzekeren.” Met Hasnaa Bennani, Chantal Santon Jeffery, Paul Figuier, Benoit Arnould en anderen horen we de perfecte symbiose van beheersing en emotie.
Frederic Delmotte