Met de reeks Music+ programmeert AMUZ dit seizoen voorstellingen waarin muziek in dialoog treedt met andere kunstvormen (beeld, dans, woord, theater). In de eerste voorstelling van de reeks zijn videokunstenares en beelddramaturge Lise Bruyneel en pianist Severin von Eckardstein te gast. Op donderdag 9 oktober stellen ze u de voorstelling Things lived and dreamt voor, waarin ze pianowerken van de Tsjechische componisten Leoš Janáček en Josef Suk in klank en beeld presenteren. AMUZ sprak met Lise Bruyneel over de rol van beelden in de voorstelling en haar liefde voor Janáček.
Lise Bruyneel startte haar carrière na haar muziekopleiding in Brussel en Berlijn als professionele celliste. Een blijvende blessure ondermijnde echter al vroeg haar muzikantenbestaan. Een andere invulling van haar leven bleek noodzakelijk. Bruyneel ging kunstgeschiedenis studeren in Brussel en Rome en belandde als dramaturge in de Opéra de Paris, waarbij ze zich voornamelijk op beelddramaturgie richtte: naar muziek luisteren en een visueel universum bedenken dat de toeschouwer via metaforen kan uitnodigen; op zoek gaan naar beelden die posters, brochures, programma’s of websites kunnen worden. Ze koos ervoor om daarbij voornamelijk met hedendaagse beeldende kunstenaars en fotografen te werken.
Een nieuwe carrière
Die combinatie van muziek en beelden werd haar nieuwe drijfveer. Met La fabrique des regards, dat Bruyneel in 2009 oprichtte, verbreedde ze haar horizon: “La fabrique des regards is een creatief laboratorium dat nadenkt over mogelijke combinaties van geluid en beeld: het was voor mij tijd om ook andere werelden dan die van de opera te verkennen. Als beelddramaturg en iconograaf verzorg ik publicaties en zorg ik voor de beeldcommunicatie van alles wat met muziek te maken heeft: dans, concerten, festivals en opera’s voor verschillende opdrachtgevers, van de Ruhrtriënnale tot de Opéra de Paris. Maar dat werk is natuurlijk lang voor de première van een voorstelling klaar, en ik wilde graag zélf terugkeren naar het podium. Door de performances van elektro-vj’s te bewonderen (kunstenaars die live beelden creëren op evenementen zoals concerten en in clubs om een sfeer te creëren en zo de ervaring van het publiek te versterken, n.v.d.r.), heb ik hun techniek geleerd en deze toegepast op de klassieke muziek.”
Beelden die niet overwoekeren
“Ik wil instrumentale muziek op een eigentijdse manier presenteren via video. Ik vind dat belangrijk, omdat muziek ons in staat stelt om even afstand te nemen van onze rationele kijk op de wereld, van de drukte van het dagelijkse leven. Ze geeft ons toegang tot een ander bewustzijn dat schoonheid, poëzie, troost en zachtheid kan brengen. De uitdaging – die ik nu al zo’n tien jaar aanga – is om een beeldtaal te creëren die niet simpelweg ‘film bij muziek’ biedt. Ik wil de muziek aanvullen, op subtiele wijze versterken. De beelden spelen in op de subtiliteit van de compositie en bieden visuele ondersteuning bij het luisteren. Ze helpen de luisteraar om ruimte te vinden voor een eigen interpretatie en om emoties te ervaren.” Voor Lise Bruyneel is het belangrijk dat haar beelden ten dienste staan van de muziek, dat ze de muziek niet visueel overwoekeren. “Als celliste vertaalde ik partituren naar noten met behulp van mijn lichaam en mijn instrument. Nu vertaal ik partituren naar beelden met behulp van mijn gevoelens en andere technieken, maar het artistieke proces blijft in wezen hetzelfde.” Dit licht ze toe in het volgende filmpje, gemaakt voor festival 20|21:
Een zwak voor Janáček
“Ik hoorde voor het eerst piano- en kamermuziek van Leoš Janáček in de film De ondraaglijke lichtheid van het bestaan (uit 1988, n.v.d.r.) naar de roman van Milan Kundera”, vertelt Bruyneel, “en ik was onmiddellijk verkocht. Later, tijdens mijn jaren in de Opéra de Paris, leerde ik Janáčeks opera’s kennen en was ik opnieuw onder de indruk. Zijn muziek is absoluut uniek: ze klonk modern in het begin van de 20ste eeuw en dat doet ze vandaag nog steeds, zonder gedateerd te zijn. Zijn muziek heeft iets tijdloos en is toegankelijk. Toen ik drie jaar geleden begon na te denken over een eigen project, wilde ik het liefst van start gaan met muziek van Janáček.”
Beelden van plekken die Janáček kende
“Janáčeks muziek is empathisch en tegelijkertijd erg onvoorspelbaar. Zelf kampte de componist met hevige stemmingswisselingen en dat heeft hij als het ware als een statement in zijn muziek verwerkt: dat een emotie nooit eenzijdig is, dat er bij elk blij of droevig moment in je leven ook andere elementen meespelen. Erg typerend in zijn muziek zijn de ritmische motieven die plots het muzikale narratief doorbreken. In de beelden die ik maakte en selecteerde om zijn muziek te ondersteunen, wilde ik die meerlagigheid verwerken en kon ik evenmin die ritmische motieven links laten liggen. De beelden zelf heb ik gefilmd op de plekken die Janáček kende, zoals Brno waar hij is opgegroeid, het kuuroord van Luhačovice dat hij vaak bezocht, de Moravische landschappen.”
Projectiedoeken van elf meter hoog
Lise Bruyneel koos voor projectiedoeken van maar liefst elf meter hoog, waardoor haar beelden geen geprojecteerde plaatjes zijn, maar een poëtische wereld creëren die de muziek ondersteunen. “De kleuren van de Tsjechische landschappen tijdens de verschillende seizoenen, de parken, bossen, heuvels en de mist … ze zullen de ruimte vullen, maar de muziek staat voorop,” besluit Lise Bruyneel.
Lees hier nog over Lise Bruyneel en haar werk/reis voor Things lived & dreamt.
Things lived & dreamt, met Severin von Eckardstein & Lise Bruyneel
Do 09.10.25, 20.00
I.s.m. Festival 20|21 & Concertgebouw Brugge
Vier unieke concerten, vier totaalervaringen: muziek, woord, beeld, beweging en verhaal