In AMUZ ontmoeten heden en verleden elkaar ondertussen al 20 jaar. Maar tussen de muren van de voormalige Sint-Augustinuskerk klinkt er niet alleen muziek maar ook de belofte van ontdekkingen. Die belofte krijgt dit seizoen extra kleur met pianiste Olga Pashchenko als gloednieuwe artiest in residentie. Dat een plek zoals AMUZ voor haar onmisbaar is, hoeft niet te verbazen. Voor Pashchenko is muziek immers meer dan kunst: het is een bestaansreden. “Dat ís het leven, zou ik bijna zeggen. Het is iets dat je verkent, waar je plezier aan beleeft en wat je wilt delen met anderen. Het doel van zijn.”
Zichzelf de komende drie seizoenen laten aarden in AMUZ voelt voor deze koningin van het klavier dan ook als een logische keuze: “In AMUZ klopt het hart van de klassieke muziek maar stroomt ook de levenskracht van onze diverse nieuwe tijd. Het is een plek om te verblijven met de geschiedenis zonder onszelf te verliezen.” De muziek die ze zal spelen, komt dan ook met een duidelijke missie. Want wat Pashchenko het liefst met ons wil delen, is haar visie op oude muziek: “Oude muziek is meer dan een label of een categorie. Het is muziek die we vandaag samen beleven.” Ze wil de veelzijdigheid en diversiteit die oude muziek in zich draagt laten horen en uitdragen. “Dankzij wetenschappelijk onderzoek kunnen we niet alleen zelden uitgevoerde werken of vergeten componisten opnieuw ontdekken, maar ook verschillende interpretaties en inzichten onderzoeken die het repertoire telkens opnieuw tot leven brengen.” Die rijkdom aan perspectieven weerspiegelt zich in de instrumenten die ze gebruikt. Historische klavieren en instrumenten zijn voor haar geen stoffige curiosa, maar net een modern concept dat de volle rijkdom en diversiteit van muziek toont. “Naast een prachtige moderne Steinway of Fazioli heb je ook historische instrumenten zoals Tangentenflügels en originele fortepiano’s uit de jaren 1820–1830 en klavecimbels. Zo’n klankenpalet kunnen horen is meer dan een rijkdom, het is de essentie van diversiteit ervaren.”
Pashchenko is dus muzikant én ambassadeur. Maar of ze nu op het podium of op de barricaden van de oude muziek staat, dat doet ze niet alleen. “Ik ben ontzettend blij dat ik dit avontuur samen met enkele vrienden kan aangaan,” vertelt Pashchenko. “In het eerste jaar zal dat vooral Georg Nigl zijn, een uitzonderlijke bariton én een bijzondere persoonlijkheid. Het is een voorrecht om hem mee te nemen en zijn visie op Schubert te delen, die voor hem een heel persoonlijke boodschap heeft.” Daarnaast werkt ze opnieuw samen met Il Gardellino, die ze liefkozend haar “zielsverwant” noemt. “Samen brengen we onze visie op Mozart volledig tot leven. We onderzochten zijn muziek tot in de kleinste details, inclusief de kleine humoristische kantjes. Het voelt echt geweldig om dit samen met hen aan het publiek te presenteren.”
Kill your darlings
Het eerste hoogtepunt van haar residentie markeert meteen het openingsconcert van het seizoen: het recital Guess Who?, een nieuw programma, gebaseerd op haar nieuwe en gelijknamige album, waarin ze de muzikale dialoog tussen Fanny en Felix Mendelssohn vertolkt. Het resultaat is een frisse, poëtische ervaring waarin we als luisteraar uitgedaagd worden om zelf te ontdekken wie wie is – precies zoals de titel Guess Who? uitnodigt. Om het gesprek tussen Fanny en Felix vorm te geven, moest Pashchenko van haar hart een steen maken. “Ik moest keuzes maken binnen een bepaalde tijdslimiet en beslissen welke stukken ik absoluut móet spelen. Kill your darlings! Het was een pijnlijk proces maar uiteindelijk bleven alleen de werken over die voor mij onmisbaar zijn.”
Dat de muziek van Fanny en Felix Mendelssohn door veel mensen nog vaak gehoord wordt als een onderlinge competitie tussen broer en zus, had ze niet zien aankomen. “Daar was ik aanvankelijk best verrast door,” vertelt ze. “Voor mij gaat het om de diepe band tussen broer en zus, de vriendschap en steun die ze elkaar gaven, ondanks de beperkingen van hun tijd. Soms springen motieven of ideeën van de ene naar de andere, en dan weet je eigenlijk niet meer van wie ze zijn. Dat is ook wat dit programma zo spannend maakt: je kunt bijna niet zeggen wie wat heeft geschreven.” Toch heeft Fanny’s persoonlijke stijl iets dat ze duidelijk herkent: “Misschien heeft het ook te maken met hoe wij vrouwen emoties beleven: in korte tijd doorlopen we vaak een breed spectrum aan gevoelens. Dat is iets wat ik denk gemeen te hebben met haar, al is dat natuurlijk mijn zeer persoonlijke indruk.”
Het temmen van het instrument
Voor Pashchenko draait muziek niet enkel om spelen, maar vooral om via het klavier te kunnen spreken. Elk nieuw instrument dat ze bespeelt, voelt voor haar ook als het ontmoeten van een nieuw persoon, een nieuwe ziel. “Je moet ontdekken wat dat instrument gelukkig maakt, hoe het benaderd wil worden en hoe je samen een echte dialoog kan aangaan. Soms vraagt dat om tederheid, een andere keer om kracht. Het temmen van een onbekend instrument en voor een concert de juiste toon vinden, is telkens een uitdaging maar ook een groot avontuur.” Ze raakte de tel kwijt op hoeveel verschillende instrumenten ze ondertussen al speelde. Maar geen enkel klavier klinkt twee keer exact hetzelfde: “Je moet voortdurend luisteren naar wat het instrument teruggeeft”, vertelt ze. “Ook van mensen verwachten we soms dat iemand altijd hetzelfde blijft, maar in werkelijkheid veranderen we allemaal door de jaren heen. Zo moet je ook bij elk instrument alert blijven en je telkens opnieuw aanpassen aan hoe het voor je staat op dat moment.” Daarbij speelt de akoestische ruimte natuurlijk een cruciale rol. “De akoestiek van AMUZ herinner ik me ondertussen goed maar zodra je er een nieuw instrument binnenbrengt, moet je je hele spel aanpassen.” Dat merkte ze tijdens PIANONOCTURNESinPRIMETIME: “Drie klavieren, waarvan ik er maar één eerder had bespeeld, en elk op een andere plek op het podium. Op zo’n moment draait alles om opnieuw afstemmen op de ruimte én de instrumenten. Maar het was ook een uitgelezen kans om te laten horen hoe verschillend hun klanken zijn en hoe elk instrument spreekt in zijn eigen stijl en periode.”
Het verhaal van Guess Who? vertelt ze trouwens op een Conrad Graf pianoforte van 1836 uit de collectie van het Museum Geelvinck – hetzelfde klavier van de cd-opname en dus een heel vertrouwde ziel voor Pashchenko. En in dat verhaal is het haar te doen om zowel de kleine, soms wriemelende details – zoals in een Brueghel-schilderij – als om het totale gevoel dat blijft hangen, de indruk die muziek in de ziel achterlaat. Pashchenko: “Dat is het allermooiste van een concert: je raakt de ziel van de luisteraar, en misschien introduceer je iets van schoonheid, liefde of een subtiel verdriet dat het hart verrijkt.” Wie Pashchenko aan het werk wil horen en een indruk van haar spel in zijn of haar hart wil waarnemen, hoeft niet lang te wachten. Op donderdag 2 oktober opent ze het nieuwe concertseizoen van AMUZ en trekt ze ons meteen haar klankwereld binnen. Haar residentie belooft een ontdekkingsreis in AMUZ – hoe eeuwenoude muziek vandaag nog springlevend de ziel kan raken.
Julie Hendrickx
Het instrument dat Olga Pashchenko bespeelt op haar recital in AMUZ op 2 oktober is een pianoforte gebouwd door Conrad Graf in Wenen in 1836. Het instrument maakte deel uit van de prestigieuze Colt Clavier Collection. Deze verzameling van 18de- en 19de-eeuwse klavecimbels, pianofortes en historische piano’s, gevestigd in Bethersden in Kent, werd vanaf 1944 verworven door Charles F. Colt, wiens familie een fortuin had vergaard met het bouwen van prefab woningen. Zo’n 114 instrumenten uit de collectie gingen in 2018 onder de hamer, en deze Graf-pianoforte vond zijn nieuwe onderkomen in de Nederlandse Geelvinck-collectie in Zutphen. Het was tijdens de restauratie door Gijs Wilderom dat Olga Pashchenko voor het eerst met het instrument in aanraking kwam.
Op vraag van de Geelvinck-collectie bespeelde Pashchenko de gerestaureerde Graf op een Mendelssohndag. Het is toen dat het programma met muziek van broer en zus Felix en Fanny Mendelssohn zijn oorsprong vond. “In de Lieder Ohne Worte van Felix en de Lieder für das Pianoforte van Fanny wil ik de retoriek naar voren halen,” vertelt Pashchenko. “De Weense pianoforte’s zoals deze Graf hebben in elk register (in het hoge, lage en middenregister) een eigen klankkleur en karakter, waardoor de polyfonie van de partituur meer uitgesproken tot zijn recht komt en het declamatorische van deze instrumentale liederen meer naar voren treedt. Ik vind dit het perfecte instrument voor deze muziek en ben heel blij dat de Geelvinck-collectie het instrument wilde uitlenen aan AMUZ en ik dit specifieke instrument kan meebrengen voor mijn Mendelssohnrecital.”
