Barbora Kabátková is geen onbekende bij het AMUZ-publiek. Met haar Tiburtina Ensemble stond ze met fotografe Lieve Blancquaert nog op het podium van AMUZ tijdens Laus Polyphoniae 2023. Hun voorstelling Ecce femina / Zie een vrouw presenteerden ze afgelopen juni ook in Kabátková’s thuisland Tsjechië. Deze zomer brengt Tiburtina Ensemble tijdens Laus Polyphoniae de Messe de Nostre Dame, de iconische mis van Guillaume de Machaut.
“Elf jaar geleden hebben we de Machauts Messe de Nostre Dame voor het eerst uitgevoerd”, vertelt Kabátková. “Het is een iconisch werk binnen het middeleeuwse repertoire. Vergelijk het gerust met wat Bachs Mattheuspassie betekent voor de barokmuziek. De Messe de Nostre Dame vraagt niet alleen uitstekende zangers omdat de partijen veeleisend zijn, maar het is ook intense muziek, waarbij je met korte fraseringen samen een hele muzikale architectuur opbouwt.”
“Omdat Tiburtina Ensemble een vrouwenensemble is, werd de oorspronkelijk voor mannenstemmen geschreven partituur een kwart hoger getransponeerd. Een muziekstuk een kwart of kwint hoger of lager transponeren, is een middeleeuws gebruik dat ook in middeleeuwse traktaten wordt beschreven. Door die transpositie krijgt de Messe een hele andere vocale dimensie dan wanneer ze wordt uitgevoerd door lage mannenstemmen. In het mannenregister klinkt de mis donker, maar in onze versie door hoge vrouwenstemmen klinkt ze helder en sprankelend. Deze nieuwe klank deed me ook de ‘gebruikelijke’ tempi in vraag stellen, want dat hoge register vraagt een andere benadering. Daarenboven zingen we Messe de Nostre Dame ook met één zanger per partij. De drie bovenste partijen worden gezongen door Hana Blažíková, Daniela Cermáková en mezelf, de laagste partij is voor tenor William Knight. Er zijn wel lage alten in ons ensemble, maar met een bezetting van één stem per partij, kan een mannenstem meer fundament geven aan de laagste partij.”
Kabátková werkte uiteraard al vaak samen met mannelijke zangers, maar een man introduceren in haar vrouwenensemble was toch iets bijzonders. “Als zangeressen zingen we al vele jaren samen en daaruit zijn een dynamiek en een manier van communiceren ontstaan die voor ons heel goed werken. Ik kan me voorstellen dat een man opkijkt van hoe het eraan toe gaat in een ensemble met uitsluitend vrouwen (lacht). Ik heb ook al ensembles van mannenzangers gedirigeerd en dat vraagt een andere aanpak. Tegenover mijn zangeressen kan ik heel streng zijn, maar bij mannen moet het veelal wat voorzichtiger, merk ik. Tegelijk vragen zij vaker heel duidelijke aanwijzingen, bijvoorbeeld voor het uitvoeren van gregoriaans. Ik ben van nature nogal beeldrijk en poëtisch in mijn aanwijzingen, en dat werkt blijkbaar niet altijd zo goed bij mannen, het moet concreter. (lacht) Ik werk graag met mannen, maar ze vragen een beetje een andere aanpak.”
“Naast de Messe de Nostre Dame zingen we gregoriaans uit Boheemse bronnen. Guillaume de Machaut verbleef jaren in Praag als secretaris van Jan van Luxemburg, die was getrouwd met Elizabeth van Bohemen. Ondanks zijn jarenlange verblijf in Praag is er geen muziek van hem overgeleverd in lokale manuscripten. Maar het gregoriaans dat ik voor het programma selecteerde, is stilistisch erg verwant aan de Machauts eenstemmige composities. Ook inhoudelijk sluit het aan bij de Machauts Messe: de mis is opgedragen aan de maagd Maria en in het gregoriaans neemt de maagd Maria een bijzondere plaats in als middelares voor de gelovigen. Dit alles illustreert hoe de Mariaverering in de 14de eeuw in heel Europa een hoge vlucht nam.”
Voor ze Antwerpen, Utrecht en Keulen aandoet, werkt Barbora Kabátková verder aan haar musicologisch doctoraatsonderzoek naar de gregoriaanse muziek van het benedictinessenklooster gevestigd op de Praagse Burcht. Ze ontdekte dat de manuscripten uit Praag ook verloren gewaande muziek bevat van het Sankt-Emmeramklooster in Regensburg, waar een brand in de 14de eeuw de hele bibliotheek in de as legde. Het is erg bijzonder om die verloren gewaande muziek te ontdekken in Praag.
Ook staan er nog enkele concerten op het programma, tijdens het Crete Senesi-festival in Italië met Collegium Vocale Gent, en het Musikfest Bremen met Bruce Dickey en Cappella Mariana. “Kunnen zingen op die verschillende festivals, dát is zomer voor mij. Het is heel fijn om daar zoveel collega’s te ontmoeten, en de sfeer van een festival als Laus Polyphoniae geeft mij een onmisbaar zomers gevoel.”