Home > Activiteiten > Matthias Vancutsem (streaming)

Matthias Vancutsem

“Some place where there isn’t any trouble … do you suppose there is such a place, Toto? There must be. It’s not a place where you can get to by a boat or train. It’s far, far away. Behind the moon, beyond the rain.”

Over the rainbow

Is er een plaats zonder zorgen? In The wizard of Oz geeft Dorothy, gespeeld door Judy Garland (1922-1969), ons al zingend het antwoord: “Ergens voorbij de regenboog.” Over the rainbow dateert van 1939 en is uitgegroeid tot een van de bekendste songs uit de filmgeschiedenis. De boodschap blijft tot op vandaag herkenbaar. Heel wat mensen hebben in het voorbije jaar ongetwijfeld verlangd naar een betere plek. Yip Harburg (1896-1981) schreef de lyrics van Over the rainbow, Harold Arlen (1905-1986) componeerde de muziek. Judy Garland had de song heel haar leven op haar repertoire en ook andere artiesten maakten meer of minder geslaagde bewerkingen. Een absolute hit was de versie van de Hawaïaanse zanger Israel Kamakawiwo’ole (1959-1997) in 1993, en recenter (2017) zong de Amerikaanse Ariana Grande (°1993) de song tijdens een benefietconcert in Manchester, dat door miljoenen luisteraars op diverse mediakanalen werd gehoord.

De Japanse componist Toru Takemitsu maakte in 1974 een bewerking voor gitaar solo, die enkele jaren later werd uitgegeven in de bundel Twelve songs for guitar (1977). Is het omdat hij zelf ook meer dan honderd filmscores heeft gecomponeerd, dat hij de sfeer van de oorspronkelijke song zo treffend heeft kunnen hertalen voor een instrument? In het begin van zijn carrière nam Takemitsu afstand van zijn Japanse culturele roots. Het waren vooral Europese componisten die hem inspireerden, zoals Debussy en Messiaen. Vanaf de jaren 1960 raakte hij meer in de ban van de Japanse muziek. Daardoor ontstond een persoonlijk idioom – niet zomaar een optelsom van Oost en West, maar een uiterst geraffineerde toonspraak. “Mijn muziek is als een tuin, en ik ben de tuinier”, vertelde hij. “Naar mijn muziek luisteren kan je vergelijken met het wandelen in een tuin waarbij je veranderingen ervaart in licht, patroon en textuur.” In zijn bewerking van Over the rainbow hoor je inderdaad flarden van de song in steeds variërende patronen, in een sfeer van nostalgie en wazige dromen.

Poolse cultuur

De Hommage à Chopin van Alexandre Tansman (1897-1986) getuigt van een andere nostalgische blik. Het is de herinnering aan een legendarische landgenoot van een componist wiens relatiestatus met zijn thuisland als “it’s complicated” kan worden bestempeld. Al vroeg in zijn carrière besliste Tansman om naar Parijs te trekken, omdat hij niet aardde in het conservatieve klimaat van zijn geboorteland Polen. In het avant-gardistische milieu van de jaren 1920 en 1930 behaalde hij grote successen. Zijn afkeer voor zijn thuisland groeide en daarenboven werd zijn muziek vanwege zijn Joodse afkomst vanaf 1938 in Polen verboden. Tansman verwierp zijn Poolse nationaliteit en nam de Franse aan. Maar ook Frankrijk bleek geen veilige plek tijdens WO II. Hij vluchtte naar Amerika en keerde in 1946 naar Frankrijk terug. Vanaf 1956 knoopte hij wel nieuwe banden aan met zijn geboorteland.

Ondanks de complexe relatie met Polen verwees Tansman in zijn composities regelmatig naar de Poolse cultuur. “We kunnen de culturele tradities en het geheugen van de omgeving waarin we opgroeiden niet zomaar uitwissen”, verklaarde Tansman. “Of mijn muziek in mijn thuisland bekend is of niet, ik behoor tot de Poolse cultuur. Ik ben een Frans staatsburger, maar dat wijzigt de artistieke affiliatie niet, die zich altijd in mijn muziek heeft gemanifesteerd.” Die werd letterlijk geuit aan de hand van citaten uit de volksmuziek, of eerder indirect d.m.v. een nostalgisch, melancholisch karakter dat Tansman in de Poolse muziek herkende, of door een verwijzing naar Poolse meesters als Chopin. De titels van de drie bewegingen in de Hommage à Chopin, nl. Prelude, Nocturne en Valse romantique, verwijzen ook onmiskenbaar naar het oeuvre van Chopin. Tansman weet het idioom van Chopins klavierwerken op gestileerde manier om te buigen naar een schriftuur voor gitaar.

Italiaanse cultuur

Het leven van Mario Castelnuovo-Tedesco (1895-1968) vertoont enkele opvallende gelijkenissen met dat van Tansman. Hij behoorde in het interbellum tot een stroming van avant-gardistische componisten in Italië. Daarnaast was hij ook succesvol pianist, recensent en essayist. Vanwege zijn Joodse afkomst kwam zijn muziek vanaf 1938 op de lijst van verboden werken te staan. In 1939 vluchtte hij met zijn familie naar de Verenigde Staten, eerst naar New York en vervolgens naar Californië. Net als andere Europese Joodse componisten vond hij werk in de legendarische filmstudio’s van Hollywood. Castelnuovo-Tedesco verleende zijn medewerking aan niet minder dan 250 filmprojecten. Hij voerde diverse opdrachten uit, gaande van het arrangeren van reeds bestaande muziek tot het uitschrijven van complete partituren. In vele gevallen kreeg hij nooit erkenning voor zijn werk. Hij stond ook bekend als een uitstekend leraar, van o.a. Henry Mancini of John WIlliams, tegenwoordig legendarische componisten. Castelnuovo-Tedesco schreef daarnaast nog opera’s en kamermuziek, zoals de Tre preludi mediterranei (1955). Dit werk voor gitaar solo is een voorbeeld van zijn neo-klassieke periode, waarin hij verwijst naar traditionele vormen en de Italiaanse cultuur en geschiedenis. Hij beweerde echter “nooit te geloven in modernisme of neoclassicisme, of in eender welk -isme.” Muziek moest voor hem vooral expressief zijn. Dat bewijst hij met verve in de ‘drie preludes’. Elke beweging heeft een eigen karakter; de lieflijke Serenatella, een doorvoelde Nenia (klaagzang), en de uitbundige Danza.

Dit project kwam tot stand dankzij de giften van vele muziekliefhebbers aan het ‘Steunfonds voor jonge Belgische artiesten’ van AMUZ. Meer lezen

Programma

Alexandre Tansman
Hommage à Chopin (1966)
I. Prelude
II. Nocturne
III. Valse romantique

Mario Castelnuovo-Tedesco
Tre preludi mediterranei (1955)
I. Serenatella
II. Nenia
III. Danza

Harold Arlen / Toru Takemitsu
Over the rainbow (1977)

Uitvoerders

Matthias Vancutsem, gitaar

 

Biografie

Matthias Vancutsem studeerde klassieke gitaar aan de LUCA School of Arts (Lemmensinstituut) in Leuven en aan de universiteit van Wisconsin-Milwaukee in de Verenigde Staten. Hij volgde les bij o.a. Raphaella Smits, Antoon Vandeborght en René Izquierdo, en masterclasses bij o.a. Álvaro Pierri, Leo Brouwer, Marcin Dylla en Lorenzo Micheli. Hij bespeelt een gitaar van cederhout, gebouwd door Dennis Tolz.