Home > Activiteiten > Lieve De Sadeleer & Giulio Quirici (streaming)

Lieve De Sadeleer & Giulio Quirici

De routine doorbroken

De reeks concerten in het kader van het steunfonds jonge Belgische artiesten wordt afgesloten met een videoconcert waarin de blokfluit de hoofdrol speelt. Blokfluitiste Lieve de Sadeleer speelt werk uit de barok, en een eigen compositie. Ze bewijst hiermee dat de blokfluit een uiterst veelzijdig instrument is. Giulio Quirici begeleidt haar in het historische repertoire van Jacob van Eyck en Louis Detri.

Jacob Van Eyck

Bouffons en Laura zijn twee korte werken uit Der fluyten lust-hof, een bundel van Jacob Van Eyck (1589/90-1657). In twee volumes (1644 en 1646) verzamelde de Nederlandse componist niet minder dan 143 composities voor blokfluit solo. Van Eyck was een telg van een adellijke familie en werd blind geboren. Hij had echter een uitzonderlijk goed gehoor. “God nam ’t hem in het oog, / Maar gaf ’t hem weer in ’t oor”, werd over hem geschreven. In 1623 verhuisde hij van zijn geboortestadje Heusden naar Utrecht, waar hij carrière maakte als beiaardier aan de dom en enkele kleinere kerken. De eretitel “directeur van de klok-werken tot Uitrecht” prijkte op verschillende van zijn publicaties. Dankzij een uitzonderlijk nauwkeurige waarneming van de boventonen, kon Van Eyck de kwaliteit van de klokken aanzienlijk verbeteren. Daarnaast was hij een getalenteerd amateurblokfluitist, die vanaf 1639 regelmatig in de stad speelde. De kerkenraad bood hem als bedanking in 1649 een loonsverhoging aan, “mits dat hij de wandelende luijden opt kerckhoff somwijlen savons mit het geluijt van sijn fluijtien vermaecke” (het kerkhof was destijds al een stadspark).

Van Eyck maakte niet zomaar een geluid, maar improviseerde vooral op bekende melodieën. Het zijn die improvisaties die hij later dan in Der fluyten lust-hof noteerde. Die werken zijn een eindpunt van een lange traditie van diminuties, die al tot de middeleeuwen teruggaat. Zoals in Laura te horen is, wordt een melodie voorgesteld en volgen steeds complexere variaties, waarin een schijnpolyfonie wordt gecreëerd. In Bouffons voegt gitarist Giulio Quirici een eigen uitgewerkte basso-continuo toe aan de blokfluitpartij.

Signore Detri

Het andere barokke werk op dit programma is de Sonate in c van een zekere Signore Detri. Over de identiteit van deze man is weinig bekend, meer nog, de sonate is het enige werk dat van die componist is overgeleverd. Het manuscript bevindt zich in de universiteitsbibliotheek van Rostock, waar de muziekbibliotheek van erfprins Friedrich von Württemberg (1698-1731) wordt bewaard. In de hofkapel in Schloss Ludwigsburg was van 1727 tot 1732 de fagottist Louis Detri actief, die als “guth und fleissig” werd beschreven. De kans is dus groot dat de sonate van zijn hand is. Muzikanten speelden destijds vaak verschillende instrumenten.

Het Württembergse hof volgde lange tijd de Franse modes, maar vanaf 1717 kwam er een trendbreuk. Er werd een Italiaanse kapelmeester aangesteld – Giuseppe Antonio Brescianello (1690-1758) – en ook het uitgevoerde repertoire was hoofdzakelijk Italiaans. Detri’s Sonate in c volgt ook de Italiaanse patronen voor kamermuziek. Ze bestaat uit vier bewegingen met een afwisseling tussen langzame en snelle tempi (Adagio-Presto-Adagio-Gigue/Presto) en laat de blokfluit op vele manieren schitteren. De snelle bewegingen vergen een virtuoze vingervlugheid. De langzame bewegingen lijken haast een zangerige opera-aria voor een instrument.

Lieve de Sadeleer – Breaking the routine

De Sadeleer is niet alleen blokfluitiste, maar ook componiste. Als geen ander kent ze de mogelijkheden van haar instrument. Tijdens haar studies aan het conservatorium leerde ze ook de geheimen van de elektronica ontcijferen. Breaking the routine is een vervolg op Routine, een eerdere compositie waarin de muziek telkens weer hervalt in herhalende patronen. Breaking the routine maakt hiermee komaf en breekt los. Dit vertaalt zich in de muziek onder meer door een samenspel van clicks, uitgerekte lijnen en afbrekende ritmische structuren. De inspiratie voor het nieuwe werk komt uit de COVID-crisis. We zochten rust in de natuur, maar we hervatten nu geleidelijk aan het courante leven met de bijbehorende drukte. Hierdoor ontstaat een spanning en wordt de routine doorbroken.

De Sadeleer speelt in het werk op basblokfluit, tenorblokfluit en sopranino. De klanken van die instrumenten worden bewerkt door live electronics en meer bepaald de software van het programma Ableton Live. Er worden geen samples (vooraf opgenomen muziekfragmenten) gebruikt.
Het stuk start met het zachte getik van het neerkomen van de vingers op de vingergaten en op de kleppen van de blokfluiten. In de eerste minuten van het stuk wordt er met behulp van loopers, delay en beat repeat een laag van geluiden gecreëerd die verwijzen naar de natuur. Wanneer de basblokfluit op de voorgrond treedt, verandert het karakter. De klanken van de basblokfluit worden onder andere achterstevoren afgespeeld, gestretcht en ‘gefreezed’. Uit de basblokfluitklanken ontstaat een ritmisch patroon door in een buffer heen en weer te springen. Wat later doet een harde ruisende laag zijn intrede, waardoor het ritmische patroon – de gevestigde routine – wordt doorbroken, tot er enkel ruis overblijft. De storm gaat als het ware liggen, terwijl het stuk geleidelijk aan verdwijnt in het niets.

In deze compositie ligt niet alles noot per noot vast. De Sadeleer componeert de grote structuur en bepaalt op voorhand welke effecten ze zal gebruiken. De lengte van een sectie kan echter verschillen naargelang van de uitvoering. De effecten reageren dan ook geen twee keer hetzelfde op de verschillende input. Dat zorgt ervoor dat uitvoeringen nooit identiek zijn en er telkens – binnen de vastgelegde structuur – een tikkeltje onvoorspelbaarheid blijft.
Er worden bewust geen melodische lijnen gespeeld in dit stuk. Wel hoor je een opeenstapeling van klankvelden en -kleuren. Zo wordt een opmerkelijk contrast gecreëerd met de werken van Detri en Van Eyck.

Dit project kwam tot stand dankzij de giften van vele muziekliefhebbers aan het ‘Steunfonds voor jonge Belgische artiesten’ van AMUZ. Meer lezen

Programma

Signor Detri [Louis Detry?] (?-?)
Sonate in c voor blokfluit en basso continuo
I. Adagio
II. Presto
III. Adagio
IV. Gigue. Allegro

Lieve De Sadeleer (°1995)
Breaking the routine

Jacob van Eyck (1590-1657)
Der fluyten lust-hof
CV. Bouffons
CXXIV. Laura

Uitvoerders

Lieve De Sadeleer, blokfluit & Giulio Quirici, teorbe en barokgitaar

 

Biografie

Lieve De Sadeleer behaalde haar bachelordiploma blokfluit bij Bart Coen en Bart Spanhove aan het LUCA School of Arts Leuven en rondde haar master blokfluit af aan het Koninklijk Conservatorium Brussel waar ze tevens live electronics studeert bij Benjamin Van Esser. Ze volgde masterclasses bij Peter Van Heyghen, Marco Magalhães, Tom Beets, Fumiharu Yoshimine en Martin Erhardt. Samen met drie andere vrouwelijke blokfluitisten richtte Lieve De Sadeleer Delle Donne Consort op. Dit blokfluitensemble verdiept zich in zowel oude muziek als hedendaags repertoire. Solo treedt ze op met programma’s met blokfluit en live electronics, waarbij ze de focus legt op experimenteren met klanken. Interdisciplinaire projecten triggeren haar, bijvoorbeeld met dans (Somnia met P.A.R.T.S. o.l.v. Anne Teresa en Jolente De Keersmaeker) of tekst en electronics (Kalimat met Duo Aznèm). Lieve De Sadeleer geeft eveneens les aan de kunstacademies van Asse en Zaventem.

Giulio Quirici studeerde jazzgitaar en luit aan het conservatorium van Den Haag. Tijdens zijn studies legde hij zich eveneens toe op de basso-continuopraktijk. Sindsdien speelde hij met talrijke grote en kleine ensembles waaronder Capella Cracoviensis, Stile Moderno, Radio Antiqua en Il Pomo d’Oro, en werkte hij samen met dirigenten als Frans Brüggen, Yannick Nézet-Séguin en Teodor Currentzis. Met zijn eigen ensemble Lautenwerk nam hij Franse cantaten op van J.B. Morin met sopranen Stefanie True, Zsuzsi Tóth en Michaela Riener. Daarnaast blijft hij ook actief als (elektrisch) gitarist en bracht hij de afgelopen maand nog de singles Turnaround en Fata Morgana uit op de verschillende streamingplatformen.