Home > Activiteiten > Adriaan Lauwers (streaming)

Adriaan Lauwers

Muziek voor teorbe en barokgitaar

Tijdens de renaissance en barok bestond er een grote variatie aan tokkelinstrumenten; van een kleine cister tot luiten met volumineuze klankkasten. Eén instrument had in Firenze een bijzondere status, namelijk de chitarrone. In de Camerata Fiorentina van graaf Giovanni de’ Bardi’ kwamen tussen 1573 en 1587 zangers en dichters bijeen om te discussiëren en samen te musiceren. Ze ontwikkelden er ook een nieuwe zangstijl, het recitatief, waarbij de tekst centraal stond. De chitarrone was daarbij het meest uitgelezen instrument om die monodische gezangen te begeleiden. Vanaf 1600 werd de term chitarrone vervangen door teorbe.

Opvallend aan het instrument is de lange hals met de bassnaren. Die laat toe om muziek uit te voeren met een ruime toonomvang en daardoor kon het repertoire worden uitgebreid. Teorbisten werden bijgevolg al snel gepromoveerd van begeleiders tot solisten. Met hun wendbare instrument – op muzikaal vlak welteverstaan, want het is een groot onhandig gevaarte op een podium – konden virtuozen al hun kunnen tentoonspreiden. Beroemde specialisten op de teorbe (en de luit) waren destijds Bellerofonte Castaldi (1580-1649) en Girolamo Kapsberger (1580-1651).

Castaldi spendeerde het merendeel van zijn leven in Modena en Venetië. Hij kon rondkomen met de inkomsten van zijn landgoed en kon zijn tijd onbezorgd aan de kunsten spenderen. Hij moet een kleurrijk, vrijgevochten figuur zijn geweest. Zijn oeuvre voor de teorbe behoort tot het meest flamboyante van zijn tijd, met pittige ritmen, imitatief contrapunt en veelvuldig rondgestrooide dissonanten. Cecchina corrente is een deel uit de bundel Capricci a 2 stromenti cioè tiorba e tiorbino e per sonar solo varie sorti di balli e fantasticarie (Modena, 1622) die hij met eigen gravures heeft verlucht.

De beroemdste en meest productieve onder de luitvirtuozen was Giovanni Girolamo Kapsberger. Deze zoon van een Oostenrijks kolonel en edelman is wellicht in Venetië geboren en beleefde zijn carrière ook in Italië. Reeds vanaf 1605 woonde de muzikant in Rome, waar hij academies organiseerde die bekendstonden als de wonderen van Rome. Hij schreef niet alleen muziek voor zijn eigen instrument, maar componeerde ook villanellen, madrigalen, motetten en heuse muziekspektakels voor de pauselijke kringen. Hij was meer dan dertig jaar in dienst van kardinaal Francesco Barberini, neef van paus Urbanus VIII. Hij was een centrale figuur in de ontwikkeling van de teorbe als solo-instrument. Zijn speelstijl viel op door de passages met arpeggio’s, ongebruikelijke ritmiek en versieringen.

Adriaan Lauwers speelt eveneens muziek voor barokgitaar van Italiaanse en Spaanse componisten. De Italiaan Giovanni Paolo Foscarini (fl. 1627-1649) was de ster onder de gitaristen en concerteerde in Brussel, Parijs, Rome en Venetië. Zijn bijnaam ‘Il Furioso’ doet vermoeden dat hij geen naïeve deuntjes tokkelde om de high society in slaap te wiegen. Hij publiceerde vijf bundels voor de ‘chitarra spagnola’. Net zo belangrijk voor de Spaanse gitaarmuziek waren Francisco Guerau (1649-1722) en Santiago de Murcia (1673-1739). Gueraus bundel Poema harmónico compuesto de varias cifras por el temple de la guitarra española (1694) bevat 27 composities en een interessante uitleg over ornamentiek op de gitaar. Het zijn voornamelijk sobere ‘passacalles’, een dans in een drieledige maatsoort op een herhaalde bas. Van Santiago de Murcia is weinig biografisch materiaal bekend, maar gelukkig zijn wel meerdere manuscripten van zijn hand overgeleverd, want ze behoren tot het beste dat voor de barokgitaar is gecomponeerd. Cifras selectas de guitarra (1722) is een manuscript met gedetailleerde vingerzettingen. De folio’s bevatten hoofdzakelijk variaties op Spaanse dansen als de ‘jácara’ en ‘canario’.

Dit project kwam tot stand dankzij de giften van vele muziekliefhebbers aan het ‘Steunfonds voor jonge Belgische artiesten’ van AMUZ. Meer lezen

Programma

Domenico Pellegrini (d. na 1682). Ricercata per la E

Giovanni Paolo Foscarini (fl. 1629-47). Corrente con la sua variatione

Giovanni Girolamo Kapsberger (1580-1651). Toccata arpeggiata

Bellerofonte Castaldi (1580-1649). Cecchina corrente

Giovanni Girolamo Kapsberger. Capona – Canario

Giovanni Girolamo Kapsberger. Felici gl’animi

Francisco Guerau (1649-1722). Pasacalles de primo tono

Francisco Guerau / Santiago de Murcia (1673-1739). Jacaras por la E

Santiago de Murcia. Canarios por la C

Uitvoerders

Adriaan Lauwers, zang, teorbe, barokgitaar

 

Biografie

De Belgische gitarist, luitist en teorbespeler Adriaan Lauwers studeerde klassieke gitaar bij Aram Van Ballaert aan de kunsthumaniora van het Lemmensinstituut, en vervolgde zijn gitaaropleiding aan de conservatoria van Bergen en Luik. Zijn interesse voor muziek en geschiedenis leidde hem naar de oude muziek, de luit en de teorbe, waarbij aanvankelijk Floris De Rycker hem op pad zette. Momenteel studeert hij luit en teorbe in de klas van Rolf Lislevand in het conservatorium van Lyon.

De afgelopen jaren volgde hij talrijke masterclasses bij o.a. Hopkinson Smith, Paul O’Dette, Vincent Dumestre, David Russell en Roberto Aussel, en speelde hij met ensembles als Les Surprises.

In 2021 werd Adriaan door Klara als een van de twintigers geselecteerd voor het gelijknamige programma.